Các triều vua nhà Lý (p.cuối)

5. Lý Thần Tông ( 1128 – 1138)

Niên hiệu:

Thiên Thuận (1128-1132)

Thiên Chương Bảo Tự (1133-1137)

Nhân Tông không có con, lập cháu là Sùng Hiền Hầu lên làm thái tử, nay lên nối ngôi, tức là vua Thần Tông.

Chính trị

Bấy giờ có các quan đại thần là bọn ông Trương Bá Ngọc, Lưu Khánh Đàm, Dương Anh Nhị giúp Thần Tông trị nước. Ngài vừa lên ngôi thì đại xá cho các tù phạm, và trả lại những ruộng đất tịch thu của quan dân ngày trước. Quân lính thì cho đổi phiên, cứ lần lượt 6 tháng một, được về làm ruộng. Như thế việc binh không làm ngăn trở việc canh nông.


Quốc phòng

Giặc giã thời bấy giờ cũng ít. Một hai khi có người Chân Lạp và người Chiêm Thành sang quấy nhiễu ở mạn Nghệ An, nhưng đó là những đám cướp phá vặt vãnh không mấy nỗi mà quan quân cũng đánh đuổi đi được.

Thần Tông làm vua được 10 năm thì mất, thọ 23 tuổi.

6. Lý Anh Tông (1138-1175)

Niên hiệu:

Thiệu Minh (1138-1139)

Đại Định (1140-1162)

Chính Long Bảo Ứng (1163-1173)

Thiên Cảm Chí Bảo (1174-1175)

Chính trị

Thần Tông mất, triều đình tôn Thái tử là Thiên Tộ lên làm vua, tức là vua Anh Tông. Vua lên ngôi khi mới 3 tuổi, Thái hậu Lê thị tư thông với Đỗ Anh Vũ nên thế lực Vũ rất lớn. May nhờ các đại thần như Tô Hiến Thành, Hoàng Nghĩa Hiền, Lý Công Tín nên Vũ không dám có ý khác.

Tô Hiến Thành là đại trung thần, phò vua giúp nước. Ông giỏi việc võ và chăm việc văn, khai hóa học hành, lại kén chọn binh lính làm tướng nên quân đội nhà Lý lúc bấy giờ rất mạnh. Ông lại có công bình định các giặc Ngưu Hống, giặc Thân Lợi, giặc Lào nên được vua tin tưởng lắm.

Năm 1171-1172, vua đi ngao du sơn thủy, sai quan vẽ lại bản đồ đất nước, tiếc là ngày nay đã mất.

Anh Tông  trị vì được 37 năm, thọ 40 tuổi.

7. Lý Cao Tông (1176 -1210)

Niên hiệu:

Trinh Phù (1176-1185)

Thiên Gia Bảo Hữu (1202-1204)

Trị Bình Long Ứng (1205-1210).

Nhà Lý bắt đầu dựa dẫm vào thế lực họ Trần

Sau khi vua Anh Tông mất, thái tử Lý Long Cán lên ngôi vua lúc mới 3 tuổi, hiệu là Lý Cao Tông. Tuy vua nhỏ dại song nhờ trung thần Tô Hiến Thành phụ chính nên xã tắc ổn định, triều chính thuận lợi. Khi ông bệnh nặng, có đề cử quan Trần Trung Tá lên thay ông nhưng triều đình không nghe mà lập Đỗ Yên Di làm phụ chính và Lý Kính Tư làm đề sư.

Triều đình vẫn còn nhiều trung thần đứng đắn nên việc nước tạm yên. Song, khi vua Cao Tông lớn lên cầm quyền thì suốt ngày ăn chơi xa xỉ, không lo việc nước, chỉ lo bóc lột nhân dân.

Lúc bấy giờ, phía Bắc thì bị quân cướp bóc nhũng nhiễu, phía Nam thì Chiêm Thành càn quấy, trong nước thì nông dân nổi dậy như ong.

Năm 1208, ở Nghệ An có Phạm Du làm phản, Phạm Bỉnh Di phụng mệnh đánh dẹp. Tuy nhiên Anh Tông lại nghe lời xiểm nịnh mà giết hại Bỉnh Di. Bộ tướng của Bỉnh Di tức giận tấn công kinh thành. Vua tôi sợ hãi bỏ chạy. Khi ấy, thái tử Sam chạy về Nam Định, được hào lý ở đó là Trần Lý giúp đỡ, lại gả con gái cho. Sau họ Trần dùng tiền mộ binh dẹp được nội loạn, rước vua về.

Cao Tông về kinh được một năm thì phải bệnh, đến tháng 10 năm 1210 thì mất, trị vì được 35 năm, thọ 38 tuổi.

8. Lý Huệ Tông (1211-1225)

Niên hiệu:

Kiến Gia ( 1211-1224)

Thái tử Sam lên ngôi, lấy hiệu là Lý Huệ Tông, phong con gái Trần Lý làm Nguyên phi. Vua Huệ Tông phải bệnh, hay nổi cơn điên, lại uống rượu suốt nên việc triều chính đều do Trần Tự Khánh (con trai Trần Lý, anh trai Trần nguyên phi) lo liệu. Năm 1228, Tự Khánh mất, em họ là Trần Thủ Độ lên thay. Từ đó việc gì ở trong triều cũng quyền ở Thủ Độ cả.

Tháng 10 năm 1224, Huệ Tông truyền ngôi cho cháu là Chiêu thánh công chúa rồi đi tu ở chùa Chân Giáo.

9. Lý Chiêu Hoàng (1225)

Niên hiệu :

Thiên Chương Hữu Đạo (1224-1225)

Quyền lực đều rơi vào tay Trần Thủ Độ

Chiêu Thánh công chúa, tên là Phật Kim vốn là cháu của Huệ Tông. Năm 1224, Chiêu Thánh lên ngôi khi mới 7 tuổi, hiệu là Lý Chiêu Hoàng. Trần Thủ Độ sắp xếp cho Chiêu Hoàng cưới Trần Cảnh rồi ép nhường ngôi cho chồng.

Cơ nghiệp nhà Lý từ nay chấm dứt, cả thảy trị vì 216 năm, truyền ngôi được 9 đời.

Nhà Lý có công làm cho nước Nam ta nên được một nước cường thịnh: ngoài thì đánh nước Tàu, bình nước Chiêm, trong thì chỉnh đốn việc võ bị, sửa sang pháp luật, xây vững cái nền tự chủ. Vì vua Cao Tông hoang chơi, làm mất lòng người, cho nên giặc giã nổi lên, loạn thần nhiễu sự. Vua Huệ Tông lại nhu nhược bỏ việc chính trị, đem giang sơn phó thác cho người con gái còn đang thơ dại, khiến cho kẻ mạnh được nhân dịp mà lấy giang sơn nhà Lý và lập ra cơ nghiệp nhà Trần vậy.


Vài công trình thời Lý:

Tượng rùa đá thời Lý

Phù điêu rồng thời Lý với đặc trưng 3 móng


Tượng đức Phật A Di Đà thời Lý